6 Soruda Halka Arz Hakkında Merak Ettiğiniz Tüm Konular

6 Soruda Halka Arz Hakkında Merak Ettiğiniz Tüm Konular: Zaman zaman ekonomi haberlerinde bir şirketin halka arz edildiği ve talep toplama sürecinin başladığı şeklinde haberler okuyabiliyoruz. Peki halka arzın ne anlama geldiğini ya da bir şirketin neden halka arz edildiğini hiç düşündünüz mü?

Bu yazımızda şirketin halka arz edilmesi ile ilgili merak edilen konular hakkında bilgi vereceğiz.

1- Halka Arz Nedir?

Halka arz, kısaca, bir şirketin hisselerinin kamuya açık hale gelmesi olarak tanımlayabiliriz. Daha teknik olarak tanımlarsak halka arz, bir şirkete ait payların çok sayıda ve kimliği daha önceden bilinmeyen yatırımcılara çağrı ya da ilan yoluyla satışıdır. Bunu daha anlaşılır olarak şöyle açıklayalım: Bir şirket düşünelim. Bu şirketin sermayesini belirleyen hisseleri bulunuyor. Şirket ekonomik ya da başka nedenlerle kendisine yeni ortaklar arıyor. Bu durumda şirkete ait hisselerin tamamı ya da bir kısmı belirli paylara bölünüyor. Bu şekilde paylara bölünen hisseler belirli bir değer üzerinden satışa çıkarılıyor. Bu satış yapılırken satın alacak kişiler daha önce belirlenmemiş ve herkes bu paylardan alabiliyor ise şirket halka arz edilmiş oluyor. Paylara bölünen bu hisselerin değeri karışılığında hisse alanlar da almış oldukları hisse miktarı ile şirkete ortak oluyor.

Yukarıdaki açıklamalardan anlaşılacağı üzere bir şirketin halka arzı, şirkete ait hisselerin herkes tarafından satın alınabilmesi halidir.

Şirket halka arz edilirken şirketin mevcut hisseleri paylara bölünmektedir. Bu payların her biri lot olarak adlandırılmaktadır. Özellikle borsada işlem gören hisse senedi yerine lot kavramı kullanıldığını unutmamak gerekiyor.

Ülkemizde halka arz genellikle anonim şirketler için uygulanmaktadır. Ancak son zamanlar da KOBİ’lerin de halka arz edilmeye başladığını görebiliyoruz.

KOBİ’lerin halka arz süreci hakkında detaylı bilgi edinmek için bağlantıyı tıklayarak ekteki PDF formatında olan kitapçığı okuyabilirsiniz. 

2- Bir Şirket Neden Halka Arz Edilir?

Bir şirketin durup dururken neden kendisini halka arz ettiği ve herkesin bu şirkete ortak olabilmesine olanak tanıdığını anlamak halka arz konusunun mantığını oluşturmaktadır. O halde soruyu tekrarlayalım: “Bir şirket neden halka arz edilir?”

Bir şirketin halka arz edilmesinin temel nedeni aslında şirketin değerinin yükseltilmesi ve bu arada şirket kurucularının ya da ilk ortaklarının ellerindeki hisselerin değerinin artışına paralel olarak zenginleşmelerinin kapısını aralamaları olarak söyleyebiliriz. Çünkü şirket halka arz edilirken şirketin hisse senetlerinin değeri yüksek tutulmaktadır. Bu durumda şirket hisseleri değerlendiği için şirket ortaklarının hisseleri de değerlenmiş olmaktadır. Şirket ortağının elindeki hissenin değeri örneğin 1 lira iken bir anda 5 liraya çıkabilmektedir. Yani bu ortak 5 kat zenginleşmiş olmaktadır.

Şirketin halka arz edilmesinin nedenlerinden biri, az önce belirttiğimiz üzere, şirket ortaklarının ellerindeki hisselerin değerlenerek kısa sürede zengin olmanın kapısını aralamaları olsa da aslında halka arzın temel nedeni bu değildir. İşte bir şirketin halka arz edilmesinin asıl nedenleri şöyledir:

  • Şirkete nakit para bulmanın en kolay yolu, şirketin belirli bir miktar hisselerinin küçük paylara bölerek satışının sağlanmasıdır. Bu şekilde halka arz, özellikle şirketin acil nakit ihtiyacı olduğu durumda iyi bir seçenek olarak ortaya çıkmaktadır. Örneğin değeri 1 milyon olan bir hisseyi kimse risk alıp satın almazken, bu hisseyi paylara bölüp her bir payı örneğin 10 TL’den sattığınızda, bir çok yatırımcı,söz gelimi 1000 lira karşılığı hisse alabilir. Bu şekilde hisse satılarak şirkete 1 milyon lira nakit para girişi sağlanmış olur.
  • Şirketi satıp birine teslim etmektense şirketin hisselerini halka arz etmek en mantıklı yoldur. Bu sayede şirket bir kişiye değil, birbirine tanımayan onlarca kişiye ait olur.
  • Şirketlerin devralınması veya birleşmesi durumunda, nakit akışı sağlanması amacıyla şirketlerden biri halka arz edilebilmektedir.
  • Şirket farklı alanlarda yatırım yapmak istemesine karşın, elinde yeterli sermaye yok ise borç alarak yatırımlarını gerçekleştirmek yerine hisselerini halka arz ederek yatırım için gerekli sermayeyi toplayabilir.
  • Halka arz edilen şirketlerde kurumsallaşma kaçınılmazdır.
  • Halka arz edilen şirketler daha şeffaf hale geldiğinden kapalı şirketlere göre daha güvenilir olmaktadır. Bu da şirkete yatırımcı gelmesinin önünü açmaktadır.
  • Halka arz edilen şirketlerin şeffaf oluşu ve denetlenebilir olması nedeniyle şirketin kredibilitesi de artmaktadır. Özellikle halka açık şirketler bankalardan daha kolay kredi alabilmektedir.
  • Şirketin mevcut ortaklarının şirket hisselerini ellerinden çıkararak şirketten ayrılmak için halka arz iyi bir fırsat sağlamaktadır.

3- Şirketin Halka Arz Edilmesinin Avantajları Nelerdir?

Bir şirketin halka arz edilmesi ile ondan beklenen fayda, halka arzın avantajlarını oluşturmaktadır. Yukarıda bir şirket neden halka arz edilir sorusunu cevaplarken aslında halka arz edilmenin avantajlarını da sıralamış olduk. Bu bağlamda bir şirketin halka arz edilmesinin avantajlarını kısaca şöyle sıralayalım:

  • Şirketin denetiminde etkinliğin artmasına paralel olarak şirket daha şeffaf hale gelir ve bu da güçlü mali yapının oluşmasını sağlar.
  • Şirket için gerekli nakit para elde edilmiş olur. Yani likidite sağlanır.
  • Şirketin itibarı artar ve şirket prestij kazanır.
  • Şirketin şeffaflaşması ve denetlenebilir hale gelmesi sayesinde şirkete olan güven artacağından kredibilite artışı sağlanır.
  • Halka açık şirketlerde kurumsallaşma sağlanması zorunlu olduğundan nitelikli insan kaynağının istihdamı mümkün hale gelir.
  • Şirkete olan güvenin artması ile birlikte şirket değerinde artış meydana gelir.
  • Şirket halka arz edilmeden önce şirkete ortak olanların hisselerini satarak karlı bir şekilde şirketten çıkabilmesi olanak tanır.

4- Halka Arz Edilmenin Dezavantajları Nelerdir?

Bir şirketin ister hisselerinin %10’u ister daha fazlası halka arz edilmiş olsun hiç fark etmez, halka arz edilen şirketler şeffaf olmak zorundadır. Şirketin denetlenebilir olması ve şeffaflık sağlanması yükümlülüğü nedeniyle şirketi idare edenler bir takım zorunluluklara katlanmak zorundadır. Bu bağlamda:

  • Şirketin gidişatı, finansal raporları, muhasebe raporları, vergi raporları gibi kamuyu aydınlatma için gerekli bilgileri sağlamak ve bunu internet sitesinde yayınlamak zorundasınız. Bu durum özellikle rakip firmaların sizin mevcut durumunuzu görmesi açısından avantaj sağlamaktadır.
  • Şirketin denetimi ve kontrolünü paylaşmak zorunda kalacaksınız. Yani yeni yatırımcıların şirkete ortak olması ile birlikte karar alma sürecinde bunların da etkisi söz konusu olabilecek. Ancak karar alma sürecine katılamnın borsada işlem gören hisse senetleri yönünden geçerli olmadığını ifade etmeliyiz.
  • Halka arz edilen şirket daha şeffaf olmalı ve profesyonel yönetime geçmeli. Bu durum ise nitelikli insan çalıştırmayı ve denetimlerde etkinliği zorunlu hale getirmektedir. Nitelikli insanla çalışmak ve denetim yaptırmak masraf gerektiren işlerdir. Dolayısıyla halka açık şirket olunması halinde masraflar artacaktır. Buna paralel olarak gelirin de artacağını hatırdan çıkarmamak gerekiyor.
  • Halka açık şirketlerde, hisse senetlerinin değerini koruması zorunludur. Bu nedenle şirketin değerini arttıracak işler yapmak gerekmektedir. Bu bağlamda şirketi sürekli güncel tutmak, ar-ge çalışmaları yapmak, iş alanını genişletmek, pazar hakimiyetini arttırmak gibi şirketi kıymetli kılacak işlere yönenilmelidir.
  • Halka arz edilen şirketler yılın belirli dönemlerinde ya da yılda bir defa şirkette pay sahibi olanlara temettü (o döneme ait kâr) dağıtmak zorundadır. Şirket temettü dağıtamıyor ya da zarar etmiş ise bunun nedenlerini kamu oyuyla paylaşmak zorundadır.

5- Halka Arz Edilme İşlemi Nasıl Gerçekleşir?

Halka arz edilmenin şirketin mevcut hisselerinin bir kısmının ya da tamamının paylara bölünerek daha önceden bilinmeyen kişilere yani istekli olan herkese satılması işlemi olduğunu yukarıda açıkladık. Dolayısıyla bir şirketin halka arz edilmesi işlemi için şu sürecin takip edilmesi gerekiyor:

  • Şirket yönetim kurulu toplanarak şirketin hisselerinin ne kadarlık kısmının halka arz edileceğini, halka arz edilecek hisselerinin ne kadar paya bölüneceğini ve her bir payın değerinin ne olacağını belirlemesi gerekiyor. Bu süreçte öncelikle şirketin son 5 yıllık mali durumunun ve finansal yapısının incelenmesi için denetim şirketlerinden ya da konunun uzmanı kişilerden yardım alınmalı ve inceleme sonucu raporlanmalıdır.
  • Yönetim kurulunun aldığı bu kararı şirketin diğer ortağı olup aynı zamanda genel kurulu oluşturan diğer ortaklara onaylatması zorunludur.
  • Şirket içindeki onay aşaması tamamlandıktan sonra SPK’ya başvuru yapılarak şirket hisselerinin halka arzı için onay alınmalıdır. SPK gerekli denetimleri yaptıktan sonra halka arz için olur verecektir.
  • SPK onayından sonra şirket hisselerinin halka arz edileceğinin ilan edilerek talep toplanmasına başlanmalıdır.
  • Talep toplanmasının ardından pay devirleri yapılarak şirketin halka arz süreci tamamlanmaktadır.

Şirketin halka arz süreci yukarıda kısaca sıralamış olsak da aslında karmaşık bir süreçtir. Dolayısıyla şirketin halka arzı sırasında bu konuda uzman kişilerden destek alınması işlemleri kolaylaştıracaktır.

Halka Arz İçin Gerekli Belgeler Nelerdir? 

Halka arz için gerekli belgeler Borsa İstanbul A.Ş. Kotasyon Yönergesi’nde yer almıştır. Halka arz için gerekli belgeleri aşağıda yer verdiğimi Yönerge’de görebilirsiniz.

Borsa İstanbul A.Ş. Kotasyon Yönergesi’ne ulaşmak için bağlantıya tıklayabilirsiniz.

Henüz yorum yapılmamış, ilk yorumu sen yap!

Tüm yorumları göster

Bir cevap yazın